คลอง  หมายถึง แหล่งน้ำหรือทางน้ำที่เชื่อมต่อระหว่างแหล่งน้ำสองแห่งให้ไหลติดต่อถึงกันได้            อาจจะเป็นแม่น้ำกับแม่น้ำ  หรือบึงและหนองน้ำต่าง ๆ กับแหล่งน้ำอื่น  ซึ่งรวมไปถึงทะเลด้วย โดยทั่วไปกระแสน้ำในคลองมักจะไหลเอื่อย ๆ ไม่แรงนัก  ทุกคลองมักจะมีน้ำไหลขึ้นไหลลงอยู่ตลอดปี และมีระดับน้ำที่แตกต่างกันไปตามฤดูกาล และช่วงเวลาการขึ้นลงของกระแสน้ำเป็นสำคัญ

       เนื่องจากคลองโดยทั่วไป มักจะอยู่ในที่ลุ่มใกล้ปากแม่น้ำที่ติดต่อกับทะเล ดังนั้นน้ำในคลองจึงมีทั้งน้ำจืด  น้ำกร่อย  และน้ำเค็ม  และในบางคลองอาจเป็นคลองที่มีทั้งสามน้ำ คุณสมบัติของคลองที่สำคัญมาก คือคลองทุกคลองจะต้องมีกระแสน้ำที่ไหลถ่ายเทอยู่ตลอดเวลา  ซึ่งจะทำให้แหล่งน้ำที่เรียกว่า “คลอง” นี้  เป็นแหล่งน้ำที่มี ระบบนิเวศ ที่มีคุณค่าและมีบทบาทต่อวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของคนไทยเป็นอย่างมาก

 ประเภทของระบบนิเวศ

1. ระบบนิเวศตามธรรมชาติ  ได้แก่ 
1.1   ระบบนิเวศบนบก  ได้แก่
 
- ระบบนิเวศป่าดิบชื้น 
- ระบบนิเวศป่าดิบเขา 
- ระบบนิเวศป่าชายหาด 
- ระบบนิเวศป่าพรุ 
 
- ระบบนิเวศสวนยางพารา
- ระบบนิเวศนาข้าว

        1.2    ระบบนิเวศแหล่งน้ำ ได้แก่
       - ระบบนิเวศทะเล  
       
- ระบบนิเวศทะเลสาบ 
       
- ระบบนิเวศปะการัง
       
- ระบบนิเวศสระน้ำ
       
- ระบบนิเวศป่าชายเลน
       
- ระบบนิเวศน้ำจืด

      2. ระบบนิเวศที่มนุษย์สร้างขึ้น ได้แก่
       - ระบบนิเวศชุมชนเมือง 

       
- ระบบนิเวศอุตสาหกรรม
       -
ระบบนิเวศแหล่งเกษตรกรรม
 

 
ความหมายของระบบนิเวศ (Ecosystem)

        ระบบนิเวศ   หมายถึงความสัมพันธ์ของสิ่งต่าง ๆ ทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิตที่อยู่ในอาณาบริเวณหนึ่ง ซึ่งการดำเนินบทบาทของแต่ละสิ่งมีปฏิสัมพันธ์กันหรือมีอิทธิพลต่อกันและกัน  ระบบนิเวศเป็นระบบเปิด และมีความสัมพันธ์กับบริเวณแวดล้อม  โดยมีการแลกเปลี่ยนสสารและพลังงานตลอดเวลา   เช่น ระบบนิเวศของคลอง ซึ่งเกี่ยวข้องกับทั้งพืช สัตว์ ดิน น้ำ  อากาศ  รวมทั้งมนุษย์ด้วย

 องค์ประกอบของระบบนิเวศ

1. กลุ่มผู้ผลิต หมายถึง สิ่งมีชีวิตที่สามารถนำเอาแสงอาทิตย์ มาทำการสังเคราะห์เป็นอนินทรีย์วัตถุ  ให้เป็นอินทรีย์วัตถุในรูปของสารอาหารได้  ซึ่งได้แก่พวกพืชต่าง รวมทั้งสาหร่ายสีต่าง ๆ ด้วย
2. กลุ่มผู้บริโภค  หมายถึง  สิ่งมีชีวิตที่ไม่สามารถใช้แสงเป็นพลังงานสำหรับการดำรงชีวิตโดยตรงได้  ต้องพึ่งพาสารอาหารจากสิ่งมีชีวิตในกลุ่มแรก  คือผู้ผลิต สิ่งมีชีวิตในกลุ่มนี้  ไดแก่  สัตว์ต่าง ๆ ทั้งสัตว์น้ำ สัตว์บก   สัตว์เลื้อยคลาน   สัตว์ปีก   รวมทั้งมนุษย์ด้วย
3. กลุ่มผู้ย่อยสลาย เป็นกลุ่มของสิ่งมีชีวิตที่มีขนาดเล็กที่สุด และไม่สามารถใช้แสงเป็นพลังงานหลักของชีวิตได้   สิ่งมีชีวิตพวกนี้ ได้แก่  เชื้อราและจุลินทรีย์ชนิดต่าง ๆ ที่มีอยู่อย่างมากมายทั้งในดิน  ในน้ำ  และในอากาศ  รวมทั้งในตัวของสิ่งมีชีวิตชนิดต่าง ๆ หน้าที่ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศจะทำหน้าที่กลับคืนสารอินทรีย์ที่ผู้ผลิตสร้างขึ้น  ให้กลับกลายเป็นสารอนินทรีย์ที่ผู้ผลิตใช้เป็นวัตถุดิบในการสร้างต่อไป หากขาดผู้ย่อยสลายระบบนิเวศนั้นก็จะไม่สมบูรณ์เพราะแร่ธาตุต่างๆไม่สามารถถ่ายเทจนครบวงจรได้

            ดังนั้นระบบนิเวศที่สมบูรณ์ที่สุดจึงเป็นระบบนิเวศที่องค์ประกอบหลักของระบบทั้งสามกลุ่มนี้ มีการถ่ายทอดแร่ธาตุ  และพลังงานถึงกันอย่างต่อเนื่องไม่ขาดตอน  ซึ่งเรียกสถานะภาพของระบบนิเวศแบบนี้ว่า “ระบบนิเวศที่อยู่ในภาวะสมดุล” ระบบนิเวศที่อยู่ในสภาวะสมดุล จะเป็นระบบนิเวศที่มีความคงตัวและยั่งยืนที่สุด

หน้าที่หรือกิจกรรมของระบบนิเวศคลอง

1. การหมุนเวียนสสาร  เป็นปรากฏการณ์สำคัญอย่างหนึ่ง เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล้อม  มีการหมุนเวียนแร่ธาตุเป็นวัฏจักร จากสิ่งแวดล้อมเข้าสู่สิ่งมีชีวิต และจากสิ่งมีชีวิตปลดปล่อยสู่สิ่งแวดล้อมอีก   เป็นเช่นนี้เรื่อยไป

 2. การถ่ายทอดพลังงาน   เป็นแหล่งพลังงานที่ให้กับระบบนิเวศโลกในคลอง   ที่มีคลอโรฟิลล์จะสังเคราะห์ด้วยแสง  เพื่อเปลี่ยนพลังงานแสงเป็นพลังงานเคมี  แล้วนำพลังงานเคมีนี้  ไปสังเคราะห์คาร์บอนไดออกไซค์ (CO2) ไปเป็นสารประกอบที่มีโครงสร้างสลับซับซ้อน และมีพลังงานสูงคือคาร์โบไฮเดรต (CH2)n  พลังงานในรูปอาหารนี้  จะถูกถ่ายทอดจากผู้ผลิตไปสู่ผู้บริโภค ในรูปห่วงโซ่อาหาร โดยการกินต่อกันเป็นทอด ๆ

                ในระบบนิเวศคลอง ห่วงโซ่อาหารจะเริ่มที่สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่กินซากสัตว์และซากพืช  ตะไคร่น้ำ และ  พืชน้ำ   เช่น       กุ้ง   ปู     หรือสัตว์กินพืช  เช่น  หนอน  เป็นผู้บริโภคขั้นต้น  ปลา  สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ  และนกจะเป็นผู้บริโภคขั้นสูงของสายใยอาหาร  เมื่อสิ่งมีชีวิตทุกชนิดตายลง จุลินทรีย์จะทำหน้าที่ย่อยสลายให้ซากสิ่งมีชีวิตเน่าเปื่อยผุผังไป

 

[Home][คำนำ][สอบก่อนเรียน][ประวัติผู้จัดทำ][โมดูลที่ ๑ ][โมดูลที่ ๒][โมดูลที่ ๓][โมดูลที่ ๔][สอบหลังเรียน]